عمومی

خطری که پروژه «غریب» را تهدید می‌کند

مهم ترین ویژگی بروجردی، صرف نظر از فرماندهی نظامی، توانایی او در جذب و تأثیرگذاری بر دوستان و دشمنان بود. وعده های ساخت پروژه ای درباره این فرمانده مهم جنگی مدت ها طول کشید تا عملی شود. اگرچه سال هاست اخبار مختلفی به صورت رسمی در این باره منتشر می شود اما نه فیلمی ساخته شده و نه سریالی. در چنین شرایطی فیلم «غریب» قرار است گوشه هایی از زندگی این فرمانده مهم دوران دفاع مقدس را که از اخبار پیداست به تصویر بکشد. در اخبار رسمی این پروژه آمده است: فیلمنامه بر اساس منابع مختلف مستند و پژوهشی از جمله کتاب «محمد»؛ «مسیح کردستان» نوشته نصرت الله محمودزاده و دیگر اسناد تازه کشف شده است.

یعنی سازندگان فیلم «بیگانه» منابع و اسنادی دارند که از کانال های مختلف به دست آمده اند. عدم نام بردن از منابع از سوی او امری غیرعادی نیست، اما بر اساس این خبر در میان آثاری که درباره شهید بروجردی نوشته شده، به نظر می رسد کتاب نصرت الله محمودزاده بیشترین توجه را به خود جلب کرده است.

حال این سوال مهم مطرح می شود که آیا «محمد» مسیح کردستان منبع جامعی برای یک پروژه مهم و راهبردی است؟چرا سایر کتاب های موجود از سوی پدیدآورندگان «عجیب» نادیده گرفته شده است؟ بخشی از شخصیت و حالات درونی شهید بروجردی؟

از قضا کتاب محمودزاده هیچ ربطی به هدف فیلم آنطور که در اخبار رسمی آمده است. در این خبر به صراحت آمده است: فیلم «غریب» تصویری از این شهید نیست، بلکه به دوران فرماندهی وی در منطقه غرب قبل از شروع جنگ تحمیلی و دفاع مقدس می پردازد. شهید بروجردی تصویری از شرایط درونی، سبک زندگی و سبک رهبری، نگاهی گذرا به زندگی و تلاش وی برای ایجاد وحدت در غرب کشور است. اما کتاب مورد اشاره در بیان این مطالب بسیار روشن است، بر اساس شنیده ها افرادی که از نزدیک با شهید بروجردی بودند و در محافل مختلف به این موضوعات اشاره کردند. در میان آنها برخی از سربازان ارتش و حتی فرمانده ارتش در دوران دفاع مقدس برجسته هستند.

نمی دانیم سازندگان فیلم تا چه اندازه از کتاب «محمد» استفاده کرده اند. مسیح کردستان» استفاده شد اما کار بدون نقد نبود، به عنوان مثال علیرضا کمره ای نویسنده و منتقد کتاب گفت: این کتاب از نظر روایی برای کسانی که از اقوام یا رفقا هستند بسیار خاطره انگیز و زیبا است. شهید بروجردی، اما جوانان امروز حوصله خواندن این کتاب را ندارند».

(خبرگزاری بسیج / 3 اردیبهشت 1395)

بدیهی است که فیلمی بر اساس این کتاب نیز ممکن است این نقص را داشته باشد.

نکته ظریف دیگری که کامارایا به آن اشاره می‌کند این است: «در این کتاب باید قدری در نوشتن دقت می‌شد، متأسفانه مشکل بسیاری از نویسندگان جنگ اول ما این است که چون با داستان‌های آن زمان زندگی می‌کردند، فکر می‌کردند دیگران هم می‌فهمند. چیزها، بنابراین این کتاب در برخی بخش ها به این دانش نیاز دارد.

(خبرگزاری بسیج / 3 اردیبهشت 1395)

وقتی این نقد در قالب یک فیلم زمانی محدود مطرح می شود، این که بدن اوج با تمام توان وارد میدان شده است، می تواند پاشنه آشیل کنش ظاهری باشد.

نتیجه آشکاری که از چنین نقدهایی می توان گرفت این است: اگر فیلم «غریب» روایت خود را بر اساس کتابی که صرفاً نقل شده است، قرار دهد، خطر از دست دادن مخاطب گسترده را به دنبال دارد. برخلاف سینما و تلویزیون، در حوزه آثار مکتوب، شاهد کتاب های متعدد و متنوعی درباره شهید بروجردی هستیم. پس چرا او نادیده گرفته می شود و کتاب نصرت الله محمودزاده تنها اثر مکتوب درباره ریشه های فیلم است؟ آیا چنین اتفاقی حاصل شرایطی است که نویسنده در این سال ها تنها به شهید بروجردی کتاب خود را به عنوان اشاره ای بی بدیل ارائه کرده و توانسته است ارائه دهد؟! و سایر آثار مرتبط که در این زمینه نوشته شده است به دلایل نامعلوم یا رانت خاص نویسنده منتشر نشده است.

صرف نظر از کیفیت این کتاب ها، بهره مندی فیلم «غریبه» از آنها نتیجه مهمی به همراه دارد و آن پرهیز از نگاه تک بعدی بر اساس کتاب «محمد» است. مسیح کردستان است. در مورد تلاش نویسنده و تلاشی که انجام داده است، او خود از همراهان و سخنرانان محمد بروجرردی نبوده و آنچه می نویسد، صرف نظر از نقدهایی که به نوشته او وارد شده، حاصل نگاه خودش به مسئله بوده است.

از میان آثار باقی مانده، «غریبه غرب» نوشته عباس رمضانی، کتابی تحسین شده درباره شهید بروجردی است که نویسنده به خوبی توانسته حالات درونی شهید را منتقل کند. همان نکته ای که سازندگان فیلم «غریبه» ادعا کردند. این کتاب 111 صفحه‌ای، انقلاب درونی محمد بروجردی قبل از انقلاب را با شتابی بسیار روایت می‌کند و تصویر روشنی از جهان‌بینی او پس از انقلاب، به‌ویژه در زمان فرماندهی غرب کشور ارائه می‌دهد. «غریب غرب» نثری شیوا دارد و خواننده را تا انتها با خود همراه می کند و در نهایت بدون اغراق و بلاغت مفهوم چرایی لقب مسیح کردستان به محمد بروجردی را بیان می کند.

حسین بهزاد در کتاب پرچمداران خورشید به گوشه هایی از زندگی شهیدان محسن وزوایی، حسین کیضایی و محمد بروجردی پرداخته است. «مسیح مسلح کردستان» عنوان قسمت اول این کتاب است که به شرح مختصر اما مفیدی از زندگینامه این شهید و بیان کامل شخصیت و سیره این فرمانده کل قوا می پردازد.

«همین همیشه لبخند» ساخته فرهاد خضری که در سال 93 برنده جایزه کتاب سال دفاع مقدس شد، روایت هایی از زندگی و رشادت های محمد بروجردی را در خود جای داده است و با این کار توانسته او را از چشم نقاشی کند. سایرین از جمله بستگان، خانواده و سربازان دیگر.

«همیشه ققنوس» نوشته حسین مسجدی دیگر اثری است که درباره شهید بروجردی نوشته شده و زندگی او را در قالب داستانی روایت می کند. این کتاب اگرچه مختصر است، اما جان کلام اهمیت محمد بروجردی را بهتر از صدها صفحه اثر بیان می کند.

«فرمانده سرزمین دلها» نوشته بیژن کفخازی زاده بر اساس خاطرات دوستان و یاران بروجردی تدوین شده و از این نظر اثری قابل توجه برای معرفی سبک زندگی او به مخاطبان است. عباس رمضانی در سلسله کتاب هایی با عنوان «یادگاران» که یکی از آن ها به شهید بروجردی اختصاص دارد، مشابه این کار را انجام داده و لحظات خلوت و درونی شهید بروجردی را به تصویر می کشد. چیزی که نسل امروز به آن نیاز دارد.

در زمینه نشر کتاب های متعددی برای کودکان و نوجوانان نوشته شده است. از جمله «شهید بروجردی» ساخته ابراهیم حسن بیگی و «تکه ای آسمان» ساخته حسین فتاحی.

این اشارات به این معناست که سازندگان «غریب» منابع مکتوب کافی و متنوعی در اختیار داشتند تا به «محمد» بسنده کنند; «مسیح کردستان» یک پروژه بزرگ و ملی است که اعتبار را خدشه دار می کند. اینها جدای از کتب و اسناد مفصلی است که مستندسازان و عوامل خاطرات شفاهی ارتش و سپاه در آن دوره روی آن کار کردند.

در این منطقه وسیع، هیچ اثری برای مرجع وجود ندارد. واضح است که فیلمساز در نهایت با مطالعه همه اینها و همراهی مخاطب با خود، دنیای فکری خود را خلق می کند. اما تمرکز بر یک اثر و نادیده گرفتن آثار مکتوب دیگر، دید جامع و کامل را از شما سلب می کند.

بسیار احساس می کنیم که پس از گذشت بیش از یک دهه، طلسم فیلمبرداری نشدن زندگینامه شهید محمد بروجردی شکسته شده و باد خوشبختی از آثار خوب بر زمین مانده تا کنون می وزد. با توجه به آثار و اسناد دیگر، کارگردان باید بهترین کار را انجام دهد.

4141

دکمه بازگشت به بالا