فرهنگ و هنر

«فاجعه مرمتی» گنبد مسجد امام جبران‌شدنی است؟

اعضای هیئت موسس انجمن مرمت کنندگان آثار فرهنگی هنری مرمت مسجد جامع عباسی/ امام اصفهان را منوط به شرایط احتمالی دانستند و در عین حال گفتند: اشتباهات گنبد مسجد شیخ لطف اللهی زیاد نیست. در مقایسه با امام مسجد (جامع عباسی). مرمت گنبد مسجد امام ایرادهای جدی دارد و مناسب ترین واژه برای توصیف وضعیت آن «فاجعه» است.

انتشار تصاویری از گنبد مسجد عباسی مدتی در شبکه های اجتماعی سر و صدای زیادی به پا کرد. ماجرا از این قرار است که پس از برچیده شدن بخشی از داربست های نصب شده روی گنبد این بنا برای بیش از 11 سال، مشکلاتی در مرمت پدیدار شد. گنبد با انحنا، فرورفتگی، انحنا و ناهمواری، به ویژه در بالا، و همچنین تنوع رنگ در لبه ها و الگوها مواجه است. بنابراین برخی از مرمتگران آن را “فاجعه مرمت” می دانند.

مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان اگرچه این انتقادات را پذیرفت، اما علت اصلی این فاجعه را فشار و سنگینی داربست در 11 سال پیش دانست و به پیمانکار دستور تعمیرات داد و گفت: انجام یک، دو و سه خرابه قدیمی گنبد مسجد امام، برای ناهمواری سطح انجام می شود که کاشی های معیوب و مشکل دار و ترک های گنبد 15 و 16 برداشته شده و کاشی های جدید برداشته می شود. ایجاد شده است.

حال فتح الله نیازی – مرمتگر و کارشناس مرکز تحقیقات حفاظت و احیای بناهای تاریخی – فرهنگی – در پاسخ به این سوال که آیا می توان فاجعه به اصطلاح مرمتی را رفع کرد؟ وی به مخبران می گوید: احتمال اصلاح وجود دارد. ترمیم قابل تعمیر است اما برای رفع اعوجاج (تاب و خم شدن) قطعه باید ریست شود و لبه ها تعویض شود که خواه ناخواه درست در نمی آید. باز هم این هزینه و کار اضافی است. داربست باید دوباره پوشیده شود. البته داربست اصول خاصی دارد. اکنون که می گویند کشش داربست عاملی در وضعیت فعلی گنبد است، باید این سوال را مطرح کرد که آیا بی توجهی صورت نگرفته است که داربست را طوری ببندند که باعث تنش شوند؟ این یکی از مشکلات اصلی است. چرا سرت را باز می کنی؟ داربست ها باید به درستی نصب شوند تا آثار ارزشمند بازسازی شوند. نباید به ساختار فشار وارد کند. همچنین لازم است نقشه ای برای نحوه نصب داربست تهیه شود. در هوا داربست نسازید چون همین ماجرا دوباره تکرار می شود.

وی سپس به حادثه ای که در جریان مرمت گنبد شیخ لطف الله رخ داد که باعث تغییر رنگ گنبد شد اشاره کرد و افزود: اشتباه در مرمت گنبد شیخ لطف الله مسجد نسبت به مسجد امام بسیار کوتاه است. اشتباه این بود که روی سطح کاشی ها روغن ریختند که به سرعت گرد و غبار را جذب می کند. البته کاشی های مسجد امام (مسجد عباسی) سمباده و روغن کاری شده و کاشی ها تغییر رنگ داده اند. استفاده از روکش روغن بارزاک روی کاشی کاملا اشتباه است و به نظر می رسد که آنها این کار را برای تعمیر کار خود انجام می دهند.

گنبد مسجد امام

نیازی افزود: به هر حال اشتباهات مرمت گنبد مسجد شیخ لطف الله نسبت به مسجد امام زیاد نیست، کل اشتباهات در گنبد مسجد امام به چشم می خورد و مناسب ترین کلمه برای توصیف وضعیت آن است. “فاجعه” است. اما ترمیم آن قابل تعمیر است، فقط باید طرح مرمت ارائه شود، نوع داربست باید از قبل تعیین شود، دو تا سه ناظر وجود داشته باشد و تعمیر و مرمت به صورت اصولی انجام شود وگرنه همینطور است. فاجعه تکرار خواهد شد

این کارشناسان مرمت تاکید کردند: این فاجعه اساسی هر چقدر هم که طول بکشد باید ترمیم شود. نباید اینطور باشد که فقط قسمت های فرورفته و ناهموار را تعمیر کنند. برای مرمت اساسی آن، کمیته فنی از افراد بی‌علاقه تشکیل شود که اعضای آن یک‌بار از گنبد بازدید کنند و نظرات خود را کتباً به وزیر ارائه دهند و بر اساس آن نظرات، پیمانکار مرمت آن را رفع کند. نه اینکه مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان برای رفع ایراداتی که از نظر او باعث زیان آبرویش می شود، با پیمانکار تماس بگیرد.

نیازی با بیان اینکه دغدغه ما آسیب دیدن قسمت های تاریخی گنبد است، به مشکلات اساسی این روش مرمت اشاره کرد و گفت: مرمتگر انتخاب شده برای این کار تشریفات را نادیده گرفته و بر این اساس ظاهراً صلاحیت را نپرسیده است. پیمانکار و موضوع تعمیر گنبد مسجد در مناقصات قرارداد سازمان برنامه و بودجه لحاظ نشده است. معمولاً برای مرمت آثار نفیس تاریخی این گونه است، اما در مواردی که پیمانکار پیمانکار درجه یک و دارای رزومه معروف باشد، این رویه رعایت می شود. از طرفی وقتی پیمانکار به این شکل انتخاب می شود، با توجه به اینکه هزینه آن بر اساس قرارداد تعیین می شود، نباید بهانه ای برای مرمت کم کیفیت داشت.

وی افزود: شنیدیم که استان اصفهان مرمت گنبد مسجد عباسی/امام را به فردی که مهندس عمران است و اعضای خانواده اش در این کار مشغول هستند و برای میراث فرهنگی اصفهان فعالیت می کنند، سپرد. ظاهراً مرمت تحت نظارت دانشگاه هنر اصفهان بوده است، اما شواهد نشان می دهد که نظارتی در کار نبوده است. در حال حاضر نیز وزارت میراث فرهنگی و میراث فرهنگی اصفهان اذعان می کند که از روند کار و مرمت بی اطلاع بوده اند، زیرا داربست هایی روی گنبد نصب شده است. البته نمی دانم این چیزها چند تا گواهی دارد اما این حرف ها مطرح شده است. حالا فرض کنید همه این اتفاقات بیفتد، در این صورت یک اشتباه فاحش وجود دارد، وقتی کار فرهنگی و تاریخی نفیس در اختیار پیمانکار قرار می گیرد، باید ناظران محلی و عالی تعیین شوند. وزارت میراث باید نظارت و بازدید میدانی بیشتری از پروژه داشته باشد.

گنبد مسجد امام

نیازی گفت: مشخص است که هیچکس از ابتدا نظارتی بر مرمت نداشته است، اگر فردی بگوید انجام داده است، دروغ گفته است، زیرا اگر کارشناسان مرمت کم تجربه از روند کار بازدید کنند، اشتباهات اساسی مرتکب می شوند.

کارشناسان مرکز تحقیقات حفاظت و مرمت آثار فرهنگی- تاریخی در ادامه این سوال را مطرح کردند که بر اساس کدام شاخص ها مرمت گنبد مسجد امام را به این پیمانکار سپردند؟ وی گفت: اگر پیمانکار امام مسجد، دفتر خاطرات و سوابق کارهای قبلی را دارد باید آن را به اطلاع عموم برساند. مرمت آثار مهمی مانند گنبد مسجد مستلزم پروژه مرمت است پروژه مرمت مسجد کجاست؟ نتیجه مرمت گنبد نشان می دهد که طرح مرمت جامعی وجود نداشته است. قبل از شروع کار، پیمانکار باید مستندسازی، آسیب دیدگی و نقشه برداری گنبد را انجام داده باشد. آنها باید از قبل تصمیم بگیرند که از چه موادی استفاده کنند، از چه نوع کاشی هایی استفاده کنند. چگونه کاشی بپزیم؟ آیا آنها روی کاشی های اصلی کار آزمایشگاهی انجام دادند؟ آیا ترکیب رنگ کاشی های اصلی را مشخص می کند؟ تراکم و مقاومت کاشی، سطح تخلخل، رطوبت و دما و همه موارد باید در آن طرح جامع مرمت در نظر گرفته شود و بر این اساس مرمت تحت نظارت وزارت میراث، ناظر محلی انجام شد. اداره کل میراث استان اصفهان و همچنین سومین ناظر دانشگاه هنر اصفهان.

وی در خصوص اظهارات مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان، وزن و فشار داربست های 11 ساله را یکی از عوامل مخرب و تاثیرگذار در نتیجه مرمت دانست و در حال حاضر از روغن حاوی گرد و غبار محیطی استفاده می شود. . روی آن و رنگ لبه ها کمی تغییر کرده یا رنگ درز بین لبه ها تغییر کرده است، اما این که «داربست را فشار می دهند» یعنی چه؟ آیا این بدان معناست که داربست باعث ایجاد تنش و فرورفتن و انحنای گنبد شده است!؟ یعنی کار آنقدر ضعیف انجام شده که تحمل داربست را ندارد، پس این چه نوع مرمتی است؟!

نیازی افزود: گسل های فاحش دیگری نیز در گنبد مسجد امام وجود دارد، به عنوان مثال در نقش ها ایراداتی وجود دارد، رنگ و طرح کاشی ها ایراد دارد. کاشی را سمباده زد. همچنین مشخص است که پیمانکاران دومباراتا در گنبد هر کاری می خواهند کرده اند. همه اینها به دلیل عدم نظارت صحیح و اصولی و طرح جامع مرمت گنبد عباسی/مسجد امام است. عدم رعایت این دو موضوع مسبب همه حوادثی است که در مسجد امام و امروز در گنبد دیده می شود. حالا به ما ربطی ندارد، میراث فرهنگی می گوید ما نمی دانستیم. وزارت میراث نیز از آن طرف ابراز بی اطلاعی کرد. سوال ما از ایشان این است که آیا برای احیای این اثر نفیس نیازی به تشکیل کمیته فنی و دعوت از کارشناسان آموزش و پرورش، اداره مرکزی، اصناف و نظر کارشناسان دیگر در مورد طرح احیای آن نیست؟ 20 سال پیش کمیته تزیینات فنی داشتیم، طرح توسط چند کارشناس در آن کمیته بررسی شد، پیمانکار از طرح خود دفاع کرد یا اشکالات را اصلاح کرد، اما دیگر چنین رویه ای وجود ندارد، مشاوره تحت پوشش میراث فرهنگی است. لباس‌ها، همه جدا، کار می‌کنند و وقتی همه چیز خراب می‌شود، یکدیگر را مقصر می‌دانند. همه ما مسئولیم که امام مسجد را به نسل بعد منتقل کنیم و اگر قرار است اینطور تحویل بدهیم بهتر است به آن دست نزنیم.

این مرمتگر گفت: با وجود تعداد زیاد مرمتگران درجه یک، نمی دانم با چه فکری مرمت آثار نفیس، مهم و گرانبها را به گروهی ناشناس می سپارند و در نهایت هیچکس قبول نمی کند. مسئولیت کار و همه سعی می کنند امام دیگری را که فکر نمی کرد در قضیه مسجد رسانه ای شود، سرزنش کنند، فکر می کرد کار را تحویل می دهد و تمام می کند.

گنبد مسجد امام

مسجد جامع عباسی که امروزه به نام مسجد امام و همچنین مسجد شاه شناخته می شود، در ۲۴ دی ماه ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید. این مسجد نیز در مجموعه میدان نقش جهان به ثبت رسیده است. فهرست میراث جهانی یونسکو.

بنا به توصیف مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان، گنبد این مسجد در قرن اخیر سه بار مرمت شده است. یک بار در سال های 1316-1328 به طور کامل مرمت شد، در دهه 40 گنبد آن را تا حدی تعمیر کردند و در نهایت در دهه 80 به طور کامل مرمت شد.

در این دهه، گنبد از سال 1379 تا حدود سال 2085 به طور کامل مرمت شد، زمانی که با انتخاب اصفهان به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام و افتتاح داربست، کار متوقف شد، اما ترمیم سه ترک از 16 ترک باقی ماند. در نتیجه سال 2009، دوباره داربست هایی بر روی گنبد گذاشته شد تا مرمت کامل شود که تا سال 1401 بیش از 11 سال طول کشید. بر اساس این مرمت ها، اکنون علیرضا ایجادی مدعی است: بر روی گنبد کاشی های اصیل صفوی باقی نمانده است.

گفته می شود بیش از 500000 کاشی روی گنبد مسجد عباسی/امام کار شده است. این گنبد یکی از شاهکارهای معماری اصفهان است که به صورت دو پوسته ساخته شده است. ارتفاع گنبد داخلی 38 متر و گنبد بیرونی 54 متر است.

انتهای پیام/

دکمه بازگشت به بالا